Tôi đang ngồi trong quán cà phê quen thuộc ở Prague, nhìn ra dòng sông Vltava lặng lẽ chảy, khi điện thoại rung lên với thông báo từ Politico: Trump chính thức thông báo cho Quốc hội về tình trạng chiến tranh với Iran. Ngay lập tức, tôi không nghĩ đến dầu mỏ hay thị trường chứng khoán. Trực giác của một người quản lý quỹ tài sản số mách bảo: Thị trường stablecoin sắp rung chuyển. Và không phải theo cách mà bạn nghĩ.
Trong bối cảnh thị trường tăng hiện tại, khi ai cũng đang FOMO với những con số xanh lè, tôi muốn bạn dừng lại một chút. Hãy nhìn xuyên qua lớp sơn hào nhoáng của marketing bằng con mắt audit code. Dự án vừa huy động hàng trăm triệu USD kia có thể đang che giấu một lỗ hổng kỹ thuật chết người. Và cuộc chiến Mỹ-Iran, nếu thực sự diễn ra, sẽ là chất xúc tác hoàn hảo để phơi bày tất cả.
Trở lại với sự kiện chính. Một cuộc chiến tranh toàn diện với Iran đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ phong tỏa toàn bộ hệ thống tài chính của Tehran. Iran sẽ bị cắt khỏi SWIFT, mọi tài sản bị đóng băng. Điều này nghe có vẻ như là một cơ hội vàng cho stablecoin phi tập trung – một công cụ thanh toán không biên giới, không bị kiểm soát bởi bất kỳ chính phủ nào. Nhưng sự thật phức tạp hơn nhiều.
Thị trường đang kỳ vọng một sự 'decoupling' – tách rời giữa crypto và tài sản truyền thống. Nhưng họ đã nhầm.
Hãy nhìn vào bản đồ thanh khoản toàn cầu. Khi chiến tranh nổ ra, dòng vốn sẽ đổ xô vào các tài sản an toàn: dollar Mỹ, vàng, trái phiếu chính phủ. Stablecoin, dù được neo giá với dollar, sẽ không thoát khỏi làn sóng bán tháo. Tại sao? Bởi vì thanh khoản trên các sàn giao dịch tập trung sẽ khô cạn. Mọi người sẽ rút tiền về các tài khoản ngân hàng truyền thống, nơi họ cảm thấy an toàn hơn. Đây không phải là lần đầu tiên tôi chứng kiến điều này. Năm 2020, khi COVID-19 gây ra sự sụp đổ thị trường toàn cầu, tôi đã thấy thanh khoản của stablecoin biến mất trong vài giờ, khiến giá USDT chênh lệch tới 10% so với dollar trên một số sàn. Lúc đó tôi còn là sinh viên, nhưng bài học đó đã in sâu vào tâm trí tôi.
Sự kiện 2017-2018 cũng dạy tôi một bài học tương tự. Khi tôi mua ETH ở mức $200 và tham gia ICO Filecoin, tôi đã mất trắng 400 EUR tiết kiệm. Nhưng điều tôi học được không phải là về kỹ thuật hay công nghệ. Đó là về chu kỳ thanh khoản. Hype và dòng vốn toàn cầu quyết định giá trị hơn bất kỳ whitepaper nào. Và một cuộc chiến tranh là cách nhanh nhất để đảo ngược chu kỳ đó.
Tuy nhiên, tôi không ở đây để kể lại nỗi đau. Tôi ở đây để chỉ ra điều mà đám đông đang bỏ qua: Các giao thức stablecoin phi tập trung, đặc biệt là những giao thức dựa trên thuật toán, có thể sụp đổ ngay lập tức.
Hãy nhìn vào một kịch bản giả định: Nếu Iran bị cắt khỏi mọi hệ thống tài chính toàn cầu, các cá nhân và tổ chức Iran sẽ ồ ạt chuyển đổi tài sản thành stablecoin. Họ sẽ đổ xô vào USDT, USDC, DAI. Nhu cầu tăng đột biến sẽ đẩy giá stablecoin lên cao hơn so với dollar Mỹ trên các sàn giao dịch. Nhưng đây là một hiện tượng nhất thời. Ngay khi các sàn giao dịch phát hiện ra sự chênh lệch, các nhà arbitrage sẽ lao vào để kiếm lời, và giá sẽ được điều chỉnh. Vấn đề thực sự nằm ở khả năng thanh khoản và độ tin cậy của các giao thức phi tập trung.
Hãy suy nghĩ một cách phản trực giác: Một cuộc chiến tranh không phải là 'cơ hội' cho crypto. Nó là 'phép thử' cho crypto.
Tôi đã chứng kiến điều này vào năm 2022, khi LUNA và UST sụp đổ. Với trách nhiệm là một nhà quản lý quỹ cấp trung, tôi đã quyết định đầu tư vào Anchor Protocol vì tin vào lợi suất ổn định của nó. Đó là một sai lầm. Khi UST mất peg, toàn bộ hệ thống sụp đổ trong vài ngày. tôi mất 10% danh mục của quỹ. Cảm giác kiệt sức và thất vọng kéo dài hàng tuần. Nhưng từ đống tro tàn đó, tôi đã học được cách phân tích rủi ro stablecoin một cách định lượng. Tôi đã viết series 'Stablecoin Autopsy' trên Substack, thu hút 500 người theo dõi. Và tôi đã hiểu: Bất kỳ stablecoin nào phụ thuộc vào một tài sản thế chấp tập trung hoặc một thuật toán phức tạp đều có thể sụp đổ khi đối mặt với cú sốc thanh khoản đột ngột.
Trong bối cảnh chiến tranh Mỹ-Iran, USDC, do Circle phát hành, sẽ đối mặt với một thách thức đặc biệt. Circle có trụ sở tại Mỹ. Chính phủ Mỹ có thể yêu cầu Circle đóng băng tất cả tài sản liên quan đến Iran. Điều này đã từng xảy ra khi Mỹ yêu cầu Tornado Cash bị trừng phạt. Nhưng nếu lệnh trừng phạt được mở rộng, Circle có thể phải đóng băng toàn bộ lượng USDC mà Iran nắm giữ. Điều này sẽ gây ra một làn sóng hoảng loạn. Mọi người sẽ nghi ngờ tính trung lập của USDC. Họ sẽ chuyển sang DAI, nhưng DAI cũng dựa trên USDC như một phần tài sản thế chấp của nó. Sự phụ thuộc này tạo ra một nguy cơ hệ thống.
Câu hỏi thực sự là: stablecoin có đủ khả năng chống chịu để trở thành một tài sản vĩ mô không? Hay nó vẫn chỉ là một công cụ đầu cơ được tô vẽ?
Để trả lời, tôi nhìn vào trải nghiệm năm 2021. Tôi đã mua một CryptoPunk #2500 với 0.5 ETH, tin rằng nó tượng trưng cho danh tính kỹ thuật số. Khi giá chạm 50 ETH, tôi cảm thấy mất kết nối với giá trị thực. NFT đã trở thành một công cụ đầu cơ. Và stablecoin cũng vậy. Chúng không tồn tại trong chân không. Chúng là một phần của hệ thống tài chính toàn cầu, và khi hệ thống đó rung chuyển, chúng cũng rung chuyển theo.
Vậy đâu là Takeaway cho chu kỳ này? Hãy nhìn vào các stablecoin thuật toán như FRAX hoặc những stablecoin có tài sản thế chấp đa dạng. Trong một cuộc chiến, những giao thức có khả năng chống kiểm duyệt cao nhất sẽ sống sót. Nhưng đừng ảo tưởng rằng bất kỳ stablecoin nào cũng an toàn.
Khi tôi rời quán cà phê, tôi nhận ra rằng dòng sông Vltava vẫn chảy, bất chấp mọi cuộc chiến. Cũng như dòng vốn, nó sẽ luôn tìm đường đến nơi an toàn nhất. Câu hỏi đặt ra: Liệu stablecoin có phải là nơi trú ẩn an toàn đó? Hay tất cả chỉ là một ảo ảnh khác trong một thị trường đang say men FOMO?
Tôi không biết câu trả lời. Nhưng tôi biết rằng mỗi lần thị trường hét lên 'cơ hội', tôi lại nhìn vào code. Và code không bao giờ nói dối.
